Kontrola kosztów w firmie: 5 wskaźników, które pokażą, czy naprawdę masz koszty pod kontrolą
Rosnące koszty nie zawsze od razu widać w wyniku. Często firma nadal zwiększa sprzedaż, ale zarabia na niej co...
W firmie produkcyjnej marża zgadzała się w wycenie, a firma wykazywała stratę. W firmie usługowej cena pozostała bez zmian, choć obsługa klienta wymagała coraz więcej pracy. Na podstawie dwóch rzeczywistych audytów rentowności pokazuję, jak sprawdzić, ile firmie zostaje po kosztach. Na końcu znajdziesz dwie checklisty z danymi do sprawdzenia we własnej firmie.
To zdanie padło podczas audytu rentowności firmy meblowej. Po podwyżce cen sprzedaż spadła, więc firma wróciła do wcześniejszych cen. Gdy trzeba utrzymać klientów i zapewnić pracę zespołowi, taka decyzja jest zrozumiała. Przed jej podjęciem warto jednak policzyć, ile firmie zostawało ze sprzedaży po kosztach zmiennych przed podwyżką i po niej.
W firmie usługowej przyjrzeliśmy się innej sytuacji. Klient płacił stałą kwotę, a jego obsługa z czasem wymagała więcej pracy. Chcieliśmy sprawdzić, czy cena nadal odpowiadała faktycznemu zakresowi usługi.
Na przykładzie dwóch rzeczywistych audytów pokazuję, jakie dane warto zestawić i jakie decyzje można na tej podstawie podjąć. Na końcu artykułu znajdziesz dwie checklisty z danymi do sprawdzenia — dla firm usługowych i produkcyjnych.
Firma kalkulowała ceny na podstawie kosztów materiałów, robocizny i kosztów pośrednich. Przy tych założeniach zamówienia miały dawać planowaną marżę. Właściciel widział jednak stratę i nie wiedział, na którym etapie powstawała różnica.
Zacznijmy od decyzji cenowej. Żeby ocenić wpływ podwyżki na marżę pokrycia, zestaw cenę po rabatach, liczbę sprzedanych sztuk i koszt zmienny na sztukę.
Pozycja | Przed podwyżką | Po podwyżce |
|---|---|---|
Cena za sztukę | 1 000 zł | 1 100 zł |
Sprzedane sztuki | 100 | 80 |
Przychód | 100 000 zł | 88 000 zł |
Koszt zmienny na sztukę | 700 zł | 700 zł |
Łączna marża pokrycia | 30 000 zł | 32 000 zł |
Liczby w tabeli są ilustracyjne.
W tej kalkulacji przychód spada o 12%, a marża pokrycia rośnie o 2 000 zł. Marża pokrycia to przychód pomniejszony o koszty zmienne. Pokazuje, ile zostaje na pokrycie kosztów stałych i zysk. Przed decyzją o utrzymaniu nowej ceny warto jeszcze ocenić, jak mniejsza liczba zamówień wpłynie na wykorzystanie zakładu i relacje z klientami.
Koszt wytworzenia. Firma nigdy wcześniej nie porównywała rzeczywistych nakładów z założeniami wyceny. Brakowało też szczegółowych norm zużycia materiału i czasu pracy dla poszczególnych wyrobów. Na potrzeby audytu po raz pierwszy zestawiono naliczone akordy z rzeczywistymi kosztami wynagrodzeń. To był jeden z kroków do wyjaśnienia, dlaczego marża przyjęta w wycenie mogła różnić się od tej osiąganej po realizacji.
Koszt dostaw. Na pierwszy rzut oka własny transport wygrywał z ofertą przewoźnika. Z kalkulacji wynikało, że kilometr kosztuje mniej, a samochody wyjeżdżające z towarem były zwykle pełne. Część floty stała jednak przez wiele dni na placu. Firma wciąż ponosiła koszty leasingu lub amortyzacji i ubezpieczenia. Żeby rzetelnie porównać oba rozwiązania, trzeba uwzględnić koszt utrzymania wszystkich pojazdów, faktyczne przebiegi, w tym puste, oraz ten sam zakres dostaw.
Rentowność produktów i klientów. Firma wiedziała, które wyroby sprzedają się najlepiej i którzy klienci składają największe zamówienia. Żeby ustalić, ile na nich zostaje, trzeba było uzgodnić okresy i zakres danych w raportach sprzedażowych, produkcyjnych i księgowych. W takim porównaniu warto też sprawdzić reklamacje i zwroty. Odbiór towaru, naprawa i ponowna dostawa generują koszty, a korekta przy zwrocie może obniżyć przychód. Gdy przypiszemy te pozycje do konkretnych wyrobów lub klientów, możemy porównać ich rentowność na wspólnych zasadach.
W jednej z firm usługowych przyjrzeliśmy się kosztom obsługi stałego klienta. Przy dłuższej współpracy zakres łatwo rozszerza się po trochu. Dochodzi dodatkowa wizyta, pilne zgłoszenie albo poprawka. Zespół chce pomóc, a rozmowę o zmianie ceny łatwo odłożyć do odnowienia umowy.
Żeby ocenić taką współpracę, zestawiamy przychód po rabatach i bonusach, zakres zapisany w umowie oraz rzeczywisty koszt obsługi. W tym ostatnim uwzględniamy między innymi czas zespołu, dojazdy i pracę podwykonawców.
Pozycja | Wycena | Wykonanie |
|---|---|---|
Opłata netto | 12 000 zł | 12 000 zł |
Czas zespołu | 60 godz. | 90 godz. |
Koszt pracy | 6 000 zł | 9 000 zł |
Inne koszty obsługi | 1 000 zł | 1 400 zł |
Zostaje po kosztach obsługi | 5 000 zł | 1 600 zł |
Kalkulacja ilustracyjna za jeden miesiąc. W obu kolumnach przyjęto tę samą stawkę kosztową pracy: 100 zł za godzinę.
Klient płaci tyle samo, a firmie po przypisanych kosztach obsługi zostaje o 3 400 zł mniej. Z tej kwoty trzeba jeszcze pokryć koszty wspólne, takie jak administracja i systemy. Dodatkowe 30 godzin to przekroczenie czasu przyjętego w wycenie. Osobno sprawdzamy, czy wystąpiły nadgodziny i jaki był ich koszt.
Zacznij od jednego miesiąca. Porównaj umowę i faktury z listą zgłoszeń, wizyt i godzin pracy. Jeśli firma nie zapisuje czasu według klientów, zbierz dane dla wybranej usługi lub umowy przez kilka tygodni. Uwzględnij także przygotowanie, dojazdy i koordynację podwykonawców.
Jeśli klient regularnie potrzebuje szerszej obsługi, możesz zaproponować nową stawkę, limit wizyt lub osobne rozliczenie dodatkowych prac. Jeśli czas zabierają głównie poprawki, sprawdź, dlaczego zespół wraca do tej samej pracy. Przy analizie nadgodzin uwzględnij harmonogram i rozliczenie za dany okres, zwłaszcza jeśli firma stosuje równoważny system czasu pracy.
Gdy pojawiają się nowe zamówienia, naturalnie chce się je przyjąć. Większa sprzedaż ma przecież przynieść większy zysk. Jeśli jednak zleceń przybywa szybciej, niż zespół jest w stanie je wykonać, trudniej utrzymać jakość i terminy. Pojawiają się nadgodziny, poprawki, reklamacje i pilne zlecenia dla podwykonawców. Koszty realizacji mogą wtedy rosnąć szybciej niż przychody.
Porównaj okresy o różnym obciążeniu zespołu. Ile zostało z dodatkowych zleceń po uwzględnieniu kosztów poprawek, nadgodzin i podwykonawców? Odpowiedź pomaga zdecydować, czy przyjąć kolejne zamówienie na obecnych warunkach, zmienić cenę czy zaproponować późniejszy termin.
Producent może zapłacić za materiały i pracę na długo przed wpływem od klienta. W usługach podobna luka powstaje między wypłatą wynagrodzeń lub zapłatą podwykonawcom a wpływem za usługę.
Zestaw daty faktycznych wypłat i płatności dostawcom, termin płatności faktury oraz datę wpływu od klienta. Zobaczysz, jak długo firma finansuje realizację i o ile ten okres wydłuża się, gdy klient płaci po terminie. Jeśli korzystasz z kredytu obrotowego lub faktoringu, sprawdź faktyczne odsetki i opłaty. Pokaż koszty finansowania osobno od marży na realizacji, żeby ocenić również wpływ warunków płatności na płynność.
Wybierz z checklisty pytanie, na które dziś najtrudniej Ci odpowiedzieć. W drugiej kolumnie znajdziesz dane potrzebne do pierwszego porównania.
Zacznij od jednego klienta. Porównaj umowę, faktury i koszty obsługi za ten sam miesiąc.
Co sprawdzić | Od jakich danych zacząć |
|---|---|
| Czy cena nadąża za kosztami? | Zestaw aktualną stawkę z kosztami pracy, dojazdów i podwykonawców. Sprawdź datę ostatniej zmiany ceny i zasady waloryzacji. |
| Ile zostaje po rabatach, bonusach i dojazdach? | Od przychodu po rabatach, bonusach i korektach odejmij koszty dojazdów lub dostaw, które pokrywa firma. |
| Czy zakres obsługi mieści się w cenie? | Porównaj umowę i faktury z wizytami, zgłoszeniami i dodatkowymi pracami. Sprawdź, które prace rozliczono osobno. |
| Gdzie przekraczamy plan godzin? | Zestaw godziny z wyceny z ewidencją czasu. Koszt nadgodzin sprawdź w rozliczeniach płacowych. Przy równoważnym systemie czasu pracy uwzględnij harmonogram i rozliczenie okresu. |
| Ile kosztują poprawki i pilne zgłoszenia? | Sprawdź koszt powtórnych wizyt, dodatkowego czasu, dojazdów i prac podwykonawców. |
| Którzy klienci i które usługi budują wynik? | Porównaj przychody po rabatach i korektach z kosztami realizacji i obsługi przypisanymi do klienta lub usługi. |
| Czy sprzedaż pokrywa koszty stałe? | Porównaj łączną marżę pokrycia z kosztami stałymi, takimi jak administracja, biuro i systemy. |
| Ile kosztuje czekanie na zapłatę? | Zestaw daty wypłat i płatności podwykonawcom z terminem płatności faktury i datą wpływu. Sprawdź odsetki i opłaty za finansowanie. |
Wybierz wyrób lub grupę produktów o znaczącym udziale w sprzedaży. Porównaj kalkulację z rzeczywistymi kosztami.
Co sprawdzić | Od jakich danych zacząć |
|---|---|
| Czy cennik nadąża za kosztami? | Porównaj zmiany cen z kosztami materiałów, energii i pracy. Sprawdź zasady aktualizacji cen w umowach. |
| Ile zostaje po rabatach, bonusach i dostawie? | Od przychodu po rabatach, bonusach i korektach odejmij koszt dostawy. Przy własnej flocie uwzględnij też koszt utrzymania niewykorzystanych pojazdów. |
| Czy zużycie materiału zgadza się z kalkulacją? | Porównaj normy z rzeczywistym zużyciem. Sprawdź koszt odpadów, braków i poprawek. |
| Gdzie przekraczamy plan godzin? | Porównaj planowany i rzeczywisty czas pracy przy wyrobie lub serii. Sprawdź koszt nadgodzin. Przy równoważnym systemie czasu pracy uwzględnij harmonogram i rozliczenie okresu. |
| Ile kosztują krótkie serie i przestoje? | Sprawdź czas maszyn i zespołu, liczbę przezbrojeń oraz koszty utrzymania niewykorzystanych mocy. |
| Które wyroby i klienci budują wynik? | Zestaw sprzedaż po rabatach i korektach z kosztami produkcji, dostaw, obsługi reklamacji i zwrotów. |
| Które zapasy wiążą gotówkę? | Sprawdź wartość i rotację zapasów, pozycje bez ruchu i koszty magazynowania. |
| Ile kosztuje finansowanie zamówienia? | Porównaj daty zapłaty za materiały i produkcję z terminem płatności faktury i datą wpływu. Sprawdź odsetki i opłaty ponoszone do czasu zapłaty. |
Może zastanawiasz się, czy podnieść ceny, zmienić warunki współpracy ze stałym klientem albo zdecydować, które produkty lub usługi rozwijać. Zacznijmy od tej decyzji. Podczas rozmowy ustalimy, jakie dane masz do dyspozycji i od którego obszaru warto rozpocząć analizę.
Omów zakres audytu rentowności
Ewa Smektała
CFO i Prezes Cedepe Consulting
Oba przypadki opisane w artykule opierają się na rzeczywistych audytach rentowności przeprowadzonych przez Cedepe Consulting. Pominięto informacje pozwalające zidentyfikować przedsiębiorstwa. Liczby w obu kalkulacjach mają charakter ilustracyjny.
Pierwsza rozmowa — 30–45 minut, bezpłatnie. Słuchamy, zadajemy pytania, mówimy szczerze, czy potrafimy pomóc.
Rosnące koszty nie zawsze od razu widać w wyniku. Często firma nadal zwiększa sprzedaż, ale zarabia na niej co...
Strategia cenowa w MŚP to znacznie więcej niż cennik czy decyzja o podwyżce. To sposób, w jaki firma ustala ce...
Firma potrzebuje funkcji CFO wtedy, gdy decyzje finansowe stają się zbyt złożone, aby zarządzać nimi wyłącznie...